Trzy tygodnie przed uruchomieniem portalu dla klientów firma zleca test penetracyjny. Raport przychodzi po pięciu dniach i ma jedno krytyczne ustalenie, które psuje cały harmonogram: zalogowany użytkownik może odczytać faktury innego klienta, zmieniając identyfikator w adresie żądania. Problem nie dotyczy jednego endpointu, tylko czterdziestu. Architektura od początku zakładała, że autoryzację załatwia bramka API, a usługi za nią ufają każdemu żądaniu, które do nich dotarło. Poprawka to nie łatka, tylko przeprojektowanie warstwy uprawnień.

Wtedy wszyscy sięgają po umowę. W załączniku o bezpieczeństwie jest jedno zdanie: „Wykonawca stosuje najlepsze praktyki bezpieczeństwa, w tym OWASP Top 10”. Dostawca twierdzi, że stosował, bo bramka API sprawdza tokeny. Zamawiający twierdzi, że to oczywisty błąd. Obaj mają trochę racji, a żaden zapis nie rozstrzyga, kto płaci za trzy sprinty przeróbek.

Ten artykuł jest dla CTO i CISO, którzy zlecają budowę oprogramowania zewnętrznemu zespołowi. Teza jest taka: security by design nie da się kupić deklaracją dostawcy ani pentestem na koniec projektu. Kupuje się je jako dowody, czyli konkretne artefakty dostarczane w każdym sprincie i zapisane w umowie jako warunek odbioru. A pierwszy sprint musi zawierać trzy decyzje: model zagrożeń, poziom wymagań OWASP ASVS i architekturę tożsamości w duchu zero trust. Jeśli nie zapadną w sprincie zero, później już nie zapadną, bo każda kolejna funkcja utrwala przyjęte założenia o zaufaniu.

Dlaczego klauzula „dostawca stosuje najlepsze praktyki bezpieczeństwa” nic nie znaczy?

Bo nie da się jej sprawdzić ani w trakcie projektu, ani przy odbiorze. „Najlepsze praktyki” nie mają listy, wersji ani kryteriów spełnienia. Dostawca, który robi przegląd kodu i uruchamia skaner zależności, stosuje jakieś praktyki. Dostawca, który do tego modeluje zagrożenia i weryfikuje wymagania z określonego standardu, stosuje inne. Z punktu widzenia takiej klauzuli obaj są w porządku.

Odwołanie do OWASP Top 10 brzmi konkretniej, ale też nie rozwiązuje problemu. Top 10 to dokument budujący świadomość: lista najczęstszych kategorii ryzyka w aplikacjach webowych, przydatna do szkoleń i rozmowy z zarządem. Nie jest zbiorem wymagań, które da się odhaczyć przy odbiorze. Kategoria „wadliwa kontrola dostępu” nie mówi, czy każde żądanie do obiektu ma sprawdzać, czy dany użytkownik jest jego właścicielem, czy wystarczy sprawdzić, że jest zalogowany. Właśnie ta różnica kosztowała w przykładzie z wstępu trzy sprinty. Jeśli chcesz odświeżyć, co obejmuje ta lista, zajrzyj do hasła OWASP Top 10 w słowniku, ale nie wpisuj jej do umowy jako kryterium odbioru.

Druga typowa pułapka to certyfikat. ISO/IEC 27001 dostawcy mówi, że firma ma system zarządzania bezpieczeństwem informacji. To ważne przy ocenie, jak dostawca chroni Twoje dane i dostęp do Twoich systemów. Nie mówi jednak nic o tym, jak zaprojektowana jest aplikacja, którą dla Ciebie zbuduje. Certyfikat dotyczy organizacji, a nie produktu.

Trzecia pułapka to ankieta bezpieczeństwa wypełniana przy wyborze dostawcy. Pytania w rodzaju „czy stosujecie bezpieczny cykl wytwarzania oprogramowania?” zbierają odpowiedzi „tak”, bo nikt nie odpowie inaczej. Ankieta ma sens, jeśli pyta o dowody: „pokażcie zanonimizowany model zagrożeń z ostatniego projektu”, „jak wygląda u was zapis decyzji o wyjątku od wymagania bezpieczeństwa?”. Wtedy zamienia się w test, a nie w formalność.

Wniosek dla umowy jest prosty: zapis o bezpieczeństwie musi wskazywać, co dostawca dostarczy, kiedy i według jakiego kryterium zostanie to odebrane. Wszystko inne jest deklaracją.

Czym security by design różni się od testów bezpieczeństwa na końcu projektu?

Test bezpieczeństwa sprawdza, czy w gotowym systemie są błędy. Security by design decyduje, jakie błędy w ogóle mogą powstać. To różnica między wykrywaniem a zapobieganiem, ale też między dwoma rodzajami wad.

Wada implementacji to pomyłka w kodzie: brak walidacji danych wejściowych w jednym formularzu, zapytanie do bazy sklejane z tekstu, zapomniany nagłówek. Takie błędy znajduje skaner, przegląd kodu albo pentest i zwykle da się je poprawić w jednym miejscu. Wada projektu to błędne założenie: usługi wewnętrzne ufają sobie nawzajem, uprawnienia sprawdza się tylko na wejściu, wszyscy klienci platformy dzielą jedną bazę bez izolacji, sekrety leżą w konfiguracji. Takich błędów nie poprawi się w jednym miejscu, bo są wszędzie tam, gdzie zadziałało założenie. OWASP w edycji Top 10 z 2021 roku wydzielił dla nich osobną kategorię, „Insecure Design”, właśnie po to, żeby odróżnić je od wad implementacji. Idealna implementacja nie naprawi złego projektu.

NIST w ramach Secure Software Development Framework (SSDF, SP 800-218 w wersji 1.1 z lutego 2022 roku) nazywa to wprost. Praktyka PW.1 brzmi: zaprojektuj oprogramowanie tak, by spełniało wymagania bezpieczeństwa i ograniczało ryzyka. W opisie stoi, że uwzględnienie wymagań i ryzyk na etapie projektowania, czyli „secure by design”, jest kluczowe dla bezpieczeństwa i pomaga też w efektywności wytwarzania. Zadania w tej praktyce są konkretne: stosuj modelowanie ryzyka, na przykład modelowanie zagrożeń albo mapowanie powierzchni ataku (PW.1.1), zapisuj wymagania, ryzyka i decyzje projektowe (PW.1.2), korzystaj ze standardowych mechanizmów tożsamości, kontroli dostępu i logowania zamiast budować własne (PW.1.3).

Warto przy okazji odłożyć jeden popularny argument. W prezentacjach często pojawia się wykres, według którego błąd naprawiony na produkcji kosztuje sto razy więcej niż ten sam błąd naprawiony na etapie projektu. Pochodzenie tej konkretnej liczby jest słabo udokumentowane i nie warto na niej opierać business case. NIST formułuje to ostrożniej i to wystarczy: im wcześniej w cyklu życia zajmiesz się bezpieczeństwem, tym mniej wysiłku i kosztu wymaga osiągnięcie tego samego poziomu ochrony. Przykład z wstępu jest lepszym argumentem niż jakikolwiek mnożnik: zmiana założenia o autoryzacji w sprincie zero to kilka godzin dyskusji, a w sprincie dwunastym to przeróbka czterdziestu endpointów i ponowne testy.

Pentest nie traci przez to sensu. Zmienia się jego rola. W projekcie prowadzonym według zasady security by design test penetracyjny jest niezależną weryfikacją, że projekt i implementacja działają tak, jak zakładano. W projekcie bez niej pentest jest jedyną kontrolą i pierwszym momentem, w którym ktoś patrzy na system oczami atakującego. Wtedy każde krytyczne ustalenie przychodzi za późno.

Co mówią NIST SSDF, CISA Secure by Design, CRA i NIS2 i co z nich wynika dla umowy?

Te cztery dokumenty mają różny status prawny, ale wskazują ten sam kierunek: odpowiedzialność za bezpieczeństwo oprogramowania leży po stronie tego, kto je wytwarza, i trzeba umieć ją wykazać.

NIST SSDF (SP 800-218). To zbiór praktyk podzielonych na cztery grupy: przygotowanie organizacji (PO), ochrona oprogramowania przed manipulacją i nieuprawnionym dostępem (PS), wytwarzanie dobrze zabezpieczonego oprogramowania (PW) i reagowanie na podatności (RV). Dla zamawiającego najważniejsza jest praktyka PO.1.3: przekaż wymagania bezpieczeństwa wszystkim stronom trzecim, które dostarczają komponenty oprogramowania. Przykłady wykonania mówią o zdefiniowaniu podstawowego zestawu wymagań i wpisaniu go do dokumentów zakupowych, umów i innych porozumień, o kryteriach wyboru dostawcy (w tym jego programie ujawniania podatności) i o wymaganiu od dostawcy oświadczenia, że spełnia wymagania. SSDF celowo nie jest listą kontrolną: NIST podkreśla, że praktyki opisują rezultaty, a nie narzędzia. Dlatego dobrze nadaje się jako rama umowy, a słabo jako kryterium odbioru pojedynczej funkcji. W grudniu 2025 roku NIST opublikował do konsultacji projekt wersji 1.2 (SP 800-218 Rev. 1). Na dziś w umowie bezpieczniej powołać wersję 1.1 albo „wersję obowiązującą w dniu zawarcia umowy”.

W USA SSDF ma też wymiar formalny. Na jego podstawie CISA razem z OMB przygotowała formularz oświadczenia o bezpiecznym wytwarzaniu oprogramowania (Secure Software Development Attestation Form), udostępniony w marcu 2024 roku w wykonaniu rozporządzenia wykonawczego 14028 i memorandów OMB M-22-18 i M-23-16. Producenci oprogramowania dla administracji federalnej muszą potwierdzić w nim stosowanie określonych praktyk. W Polsce taki formularz nie obowiązuje, ale jest dobrym wzorem, o co pytać.

CISA Secure by Design. Wytyczne opublikowane w kwietniu 2023 roku i zaktualizowane w październiku 2023 roku przez CISA i 17 partnerów z USA i innych krajów opierają się na trzech zasadach: producent bierze odpowiedzialność za bezpieczeństwo klientów, działa z radykalną przejrzystością i rozliczalnością, a bezpieczeństwo jest priorytetem kierownictwa. W maju 2024 roku CISA ogłosiła dobrowolne zobowiązanie Secure by Design Pledge, które na starcie podpisało 68 firm, a dziś według CISA setki. Sygnatariusze zobowiązują się w ciągu roku wykazać postęp w siedmiu obszarach: uwierzytelnianie wieloskładnikowe, eliminacja domyślnych haseł, ograniczanie całych klas podatności, instalowanie poprawek przez klientów, publiczna polityka ujawniania podatności, przejrzystość CVE i możliwość zbierania przez klienta dowodów włamania. Zobowiązanie nie jest prawnie wiążące i dotyczy producentów produktów, a nie software house’ów, ale te siedem obszarów to gotowa lista wymagań do Twojej aplikacji.

Cyber Resilience Act (rozporządzenie (UE) 2024/2847). Wszedł w życie 10 grudnia 2024 roku. Od 11 września 2026 roku producenci muszą zgłaszać aktywnie wykorzystywane podatności i poważne incydenty: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie w ciągu 72 godzin, raport końcowy później. Pozostałe obowiązki stosuje się od 11 grudnia 2027 roku. Załącznik I wymaga między innymi, żeby produkt był projektowany i wytwarzany z odpowiednim do ryzyka poziomem cyberbezpieczeństwa, dostarczany z bezpieczną konfiguracją domyślną i chroniony przed nieuprawnionym dostępem przez mechanizmy uwierzytelniania i zarządzania tożsamością. Producent musi przeprowadzić i udokumentować ocenę ryzyka, zachować należytą staranność przy włączaniu komponentów stron trzecich, sporządzić SBOM obejmujący co najmniej zależności najwyższego poziomu i zapewnić okres wsparcia, co do zasady nie krótszy niż pięć lat. Szerzej o samym SBOM pisaliśmy w artykule o obowiązku Software Bill of Materials.

Kluczowe dla relacji z dostawcą: według CRA producentem jest także ten, kto zleca zaprojektowanie lub wytworzenie produktu i wprowadza go na rynek pod własną nazwą. Jeśli zamawiasz aplikację, którą sprzedajesz albo udostępniasz klientom pod swoją marką, obowiązki są Twoje, a dostawca musi dostarczyć to, czego potrzebujesz do dokumentacji technicznej. Ocena ryzyka, SBOM i proces obsługi podatności nie powstaną po fakcie.

NIS2 (dyrektywa (UE) 2022/2555). Jeśli Twoja organizacja jest podmiotem kluczowym lub ważnym, art. 21 wymaga środków obejmujących bezpieczeństwo łańcucha dostaw oraz bezpieczeństwo przy nabywaniu, rozwijaniu i utrzymaniu systemów, w tym obsługę i ujawnianie podatności. Art. 21 ust. 3 dodaje, że oceniając łańcuch dostaw, uwzględnia się jakość cyberbezpieczeństwa dostawców, w tym ich procedury bezpiecznego wytwarzania. Innymi słowy: regulator może zapytać, jak sprawdziłeś, że dostawca oprogramowania wytwarza je bezpiecznie. Odpowiedź „mieli certyfikat” będzie słaba. Instytucje finansowe mają dodatkowo DORA, o której pisaliśmy w tekście o wyborze dostawcy oprogramowania dla finansów.

Co z tego wynika dla umowy? Że zapisy o bezpieczeństwie powinny dać się zmapować na rezultaty, których te dokumenty wymagają: udokumentowana ocena ryzyka, wymagania przekazane dostawcy, dowody ich spełnienia, SBOM, proces obsługi podatności z terminami i okres wsparcia.

Co zero trust oznacza w projekcie oprogramowania, a nie w sieci firmowej?

Zero trust kojarzy się z produktami sieciowymi: dostęp zdalny bez VPN, mikrosegmentacja, brokery dostępu. To jeden z obszarów, ale nie ten, o którym decydujesz, zamawiając aplikację. NIST SP 800-207 z sierpnia 2020 roku definiuje zero trust jako zestaw zasad, które przenoszą obronę z perymetru sieci na użytkowników, zasoby i dostęp do nich. Dostęp nie jest domyślnie zaufany tylko dlatego, że żądanie przyszło z sieci wewnętrznej. Uwierzytelnienie i autoryzacja to osobne kroki wykonywane przed dostępem do każdego zasobu.

Siedem zasad z SP 800-207 da się przetłumaczyć na wymagania wobec aplikacji. Każda komunikacja jest zabezpieczona niezależnie od lokalizacji w sieci, więc ruch między usługami też jest szyfrowany i uwierzytelniony. Dostęp do zasobu jest przyznawany per sesja i z najmniejszymi uprawnieniami, a uwierzytelnienie do jednego zasobu nie daje automatycznie dostępu do innego. Decyzja o dostępie zależy od dynamicznej polityki: tożsamości, stanu urządzenia, kontekstu. Uwierzytelnianie i autoryzacja są wymuszane przed dostępem, za każdym razem. Organizacja zbiera informacje o stanie zasobów i ruchu, żeby poprawiać bezpieczeństwo.

NIST SP 800-207A z września 2023 roku przenosi te zasady wprost na aplikacje cloud-native w środowiskach wielochmurowych. Kluczowa zmiana to przejście od kontroli opartych na segmentacji sieci do kontroli opartych na tożsamości: aplikacje i usługi mają własne tożsamości, a polityki uwierzytelniania i autoryzacji odwołują się do nich, a nie do adresów IP czy podsieci. Dokument wymienia elementy platformy, które to umożliwiają: bramki API, proxy typu sidecar i infrastrukturę tożsamości aplikacji, na przykład SPIFFE.

W praktyce projektu oznacza to kilka decyzji, które zapadają na początku i których nie da się łatwo zmienić później:

  • Gdzie zapada decyzja o autoryzacji. Czy usługa, która zwraca fakturę, sama sprawdza, czy żądający ma prawo do tej konkretnej faktury, czy ufa, że sprawdziła to bramka. Zero trust wymaga pierwszego.
  • Jak usługi uwierzytelniają się między sobą. Wzajemny TLS z tożsamościami usług, tokeny o krótkim czasie życia, czy „ufamy, bo to sieć wewnętrzna”.
  • Jak izolowane są dane klientów w systemie wielodzierżawczym: osobne bazy, schematy czy filtr w zapytaniu, i kto pilnuje, że filtr jest zawsze.
  • Gdzie żyją sekrety i jak długo są ważne. Menedżer sekretów, rotacja, brak kluczy w repozytorium. Szczegóły techniczne opisaliśmy w tekście o zarządzaniu sekretami w CI/CD.
  • Co jest logowane, żeby po incydencie dało się odtworzyć, kto, kiedy i do czego miał dostęp.

Te decyzje to nie zakup produktu, tylko architektura. Jeśli dostawca podejmie je sam, w pośpiechu pierwszych sprintów, najczęściej wybierze najprostszy wariant, czyli zaufanie oparte na sieci. Nie ze złej woli, tylko dlatego, że nikt nie zapisał innego wymagania.

Jakie trzy decyzje muszą zapaść w sprincie zero?

Sprint zero, faza discovery albo pierwszy sprint, jakkolwiek się go nazwie, to moment, w którym zespół ustala architekturę, środowiska i backlog. To również jedyny moment, w którym decyzje bezpieczeństwa są tanie. Proponuję zamawiać trzy z nich jako jawne rezultaty tego etapu.

Decyzja pierwsza: model zagrożeń wersja 1. Nie musi być wyczerpujący. Musi odpowiadać na cztery pytania, które Threat Modeling Manifesto stawia w centrum: nad czym pracujemy, co może pójść źle, co z tym zrobimy i czy zrobiliśmy to wystarczająco dobrze. Rezultatem jest diagram przepływu danych z granicami zaufania, lista zagrożeń z oceną i lista decyzji: które zagrożenia ograniczamy w architekturze, które w kodzie, które akceptujemy i kto to zaakceptował.

Decyzja druga: poziom wymagań ASVS i jego mapa. Zamawiający razem z dostawcą wybiera poziom OWASP ASVS dla całego systemu albo dla jego części (panel administracyjny może wymagać wyższego poziomu niż strona katalogu) i zapisuje, które rozdziały są w zakresie, a które nie dotyczą. Rezultatem jest tabela wymagań przypisanych do komponentów, z informacją, jak każde zostanie zweryfikowane.

Decyzja trzecia: architektura tożsamości i dostępu. Kto i jak się uwierzytelnia (użytkownicy, administratorzy, usługi, integracje partnerów), gdzie zapada autoryzacja, jaki model uprawnień (role, atrybuty, relacje), jak izolowane są dane klientów, gdzie przechowywane są sekrety. Rezultatem jest krótki dokument decyzji architektonicznych, który da się sprawdzić w przeglądzie.

Do tego dochodzi klasyfikacja danych: jakie dane system przetwarza i które z nich są wrażliwe. SSDF wymienia ją wśród przykładów wykonania praktyki PW.1.1, bo bez niej trudno ocenić, które zagrożenia są istotne.

Czy to spowalnia start? Trochę. W typowym discovery, które w projektach tworzenia oprogramowania ARDURA trwa 1–2 tygodnie, te trzy rezultaty zajmują kilka dni pracy architekta i specjalisty bezpieczeństwa oraz kilka godzin warsztatów z Twoim zespołem. Alternatywą jest podejmowanie tych samych decyzji domyślnie, w kodzie, przez osobę, która akurat implementuje logowanie.

Jak zamówić modelowanie zagrożeń, żeby nie skończyło się na jednym diagramie?

Najczęstszy los modelu zagrożeń: powstaje na warsztacie w sprincie zero, ląduje w wiki i nikt do niego nie wraca. Po pół roku system ma trzy nowe integracje i drugi typ użytkownika, a model opisuje wersję, której już nie ma. Żeby tego uniknąć, model zagrożeń trzeba zamówić jako proces z wyzwalaczami, a nie jako dokument.

Zapis w umowie lub w opisie sposobu pracy może brzmieć tak: „Wykonawca utrzymuje model zagrożeń systemu. Model jest aktualizowany przed implementacją każdej zmiany, która dodaje nowy punkt wejścia, nową integrację z systemem zewnętrznym, nowy typ danych wrażliwych lub zmienia mechanizm uwierzytelniania albo autoryzacji. Aktualizacja jest warunkiem uznania historyjki za gotową”. Wyzwalacze są ważniejsze niż kalendarz, bo przegląd co kwartał przegapia zmianę, która weszła w drugim tygodniu.

Metoda ma mniejsze znaczenie, niż się wydaje. STRIDE (podszywanie się, manipulacja, wypieranie się, ujawnienie informacji, odmowa usługi, podniesienie uprawnień) dobrze sprawdza się jako lista pytań dla każdego elementu diagramu. Drzewa ataku pomagają przy jednym krytycznym scenariuszu, na przykład przejęciu konta. LINDDUN pomaga, gdy główne ryzyko dotyczy prywatności. Nie narzucaj metody, jeśli dostawca ma własną, dobrze opanowaną. Narzuć rezultat: diagram z granicami zaufania, lista zagrożeń z oceną i lista decyzji z właścicielem.

Kilka cech, po których poznasz model zagrożeń, który działa:

  • Zagrożenia są połączone z backlogiem. Każde zagrożenie, które postanowiono ograniczyć, ma odpowiadającą mu historyjkę, kryterium akceptacji albo wymaganie ASVS. Bez tego model jest opisem, a nie planem.
  • Akceptacja ryzyka ma nazwisko. SSDF w praktyce PW.1.2 mówi o zapisywaniu reakcji na każde ryzyko i uzasadnienia zatwierdzonych wyjątków. Dostawca nie może sam zaakceptować ryzyka w Twoim systemie. Akceptuje je właściciel produktu albo CISO po Twojej stronie.
  • Przegląd robi ktoś spoza zespołu projektowego. Praktyka PW.2.1 SSDF wymaga, żeby projekt przeglądała osoba, która go nie tworzyła, albo zautomatyzowany proces. To może być specjalista bezpieczeństwa dostawcy spoza projektu, Twój architekt albo niezależna firma.
  • Model jest krótki. Dwadzieścia zagrożeń z decyzjami jest więcej warte niż dwieście bez nich.

Udział Twojej strony jest niezbędny. Dostawca zna technologię, ale tylko Ty wiesz, które dane są dla firmy krytyczne, jakie oszustwa zdarzały się w starym systemie i kto realnie może chcieć zaatakować. Warsztat modelowania bez osoby z biznesu i bez kogoś od bezpieczeństwa po stronie zamawiającego produkuje model typowej aplikacji, a nie Twojej.

Jak używać OWASP ASVS jako specyfikacji, a nie listy życzeń?

OWASP Application Security Verification Standard w wersji 5.0, opublikowanej 30 maja 2025 roku, zawiera około 350 wymagań w 17 rozdziałach i zachowuje trzy poziomy. Poziom 1 to punkt startowy, poziom 2 obejmuje standardowe praktyki dla większości aplikacji, a poziom 3 jest przeznaczony dla systemów o wysokich wymaganiach co do pewności, na przykład obsługujących pieniądze, dane medyczne albo infrastrukturę krytyczną. OWASP wprost wymienia zastosowanie w zakupach jako jeden z celów standardu: ASVS ma być podstawą do określania wymagań weryfikacji bezpieczeństwa aplikacji w umowach.

Wersja 5.0 ma jeszcze jedną cechę ważną dla zamawiającego: wymagania sformułowano tak, żeby opisywały, czemu zapobiegać, a nie którą technologię zastosować, i dodano wymagania dotyczące dokumentowania kluczowych decyzji bezpieczeństwa. To ułatwia dopasowanie standardu do konkretnego systemu i późniejsze rozliczenie.

Błąd, który zamienia ASVS w listę życzeń, polega na wpisaniu do umowy zdania „aplikacja spełnia OWASP ASVS poziom 2”. Brzmi poważnie, ale przy odbiorze nikt nie sprawdzi kilkuset wymagań naraz, a dostawca w wycenie nie wie, które z nich w ogóle dotyczą systemu. Skutek jest zwykle jeden z dwóch: albo zapis zostaje martwy, albo pojawia się spór przy pierwszym ustaleniu z pentestu.

Lepsza ścieżka ma cztery kroki:

  1. Wybór poziomu na podstawie modelu zagrożeń i klasyfikacji danych, a nie ambicji. Dla większości aplikacji biznesowych przetwarzających dane osobowe rozsądnym punktem wyjścia jest poziom 2, z poziomem 3 dla wybranych obszarów, takich jak płatności czy panel administracyjny.
  2. Mapa zakresu. Które rozdziały i wymagania dotyczą systemu, a które nie (na przykład wymagania dla funkcji, których system nie ma). Mapa jest załącznikiem do umowy albo pierwszym rezultatem sprintu zero.
  3. Przypisanie wymagań do backlogu. Wymagania dotyczące uwierzytelniania trafiają do kryteriów akceptacji historyjek o logowaniu, wymagania o logowaniu zdarzeń do historyjek o audycie i tak dalej. Część wymagań staje się elementem definicji ukończenia dla wszystkich historyjek.
  4. Sposób weryfikacji dla każdego wymagania. Test automatyczny, reguła skanera, przegląd kodu, przegląd konfiguracji albo test manualny. Wymaganie bez sposobu weryfikacji jest deklaracją.

Tak przygotowana mapa ma dodatkową zaletę: daje pentesterowi konkretny zakres. Zamiast „przetestujcie aplikację” zlecasz weryfikację wybranych wymagań ASVS i scenariuszy z modelu zagrożeń. Taki test jest tańszy w porównaniu ofert i łatwiejszy do rozliczenia. Orientacyjne koszty różnych typów testów opisaliśmy w artykule o cenach testów penetracyjnych.

Jakie wymagania zero trust wpisać do backlogu?

Zasady zero trust stają się wykonalne dopiero wtedy, gdy zamienią się w historyjki i kryteria akceptacji. Poniżej zestaw, od którego warto zacząć w typowej aplikacji webowej z API, kilkoma usługami i integracjami. To nie jest lista zamknięta. Twój model zagrożeń doda do niej pozycje specyficzne dla systemu.

Autoryzacja na poziomie obiektu przy każdym żądaniu. Kryterium akceptacji: każdy endpoint, który zwraca lub zmienia zasób, sprawdza uprawnienie żądającego do tego konkretnego zasobu, a test automatyczny potwierdza, że użytkownik A nie odczyta ani nie zmieni zasobu użytkownika B. To dokładnie ten błąd, od którego zaczął się ten artykuł, i jeden z najczęściej znajdowanych w testach API.

Odmowa jako ustawienie domyślne. Nowy endpoint bez jawnie zdefiniowanej polityki dostępu jest niedostępny, a nie otwarty. To wymaganie łatwiej wdrożyć w szkielecie aplikacji w sprincie zero niż dopisywać później.

Tożsamość usług i uwierzytelnianie między nimi. Usługi komunikują się z wzajemnym uwierzytelnieniem, a każda usługa ma tylko te uprawnienia do innych, których potrzebuje. Sieć wewnętrzna nie jest powodem do zaufania.

Uwierzytelnianie wieloskładnikowe, odporne na phishing tam, gdzie to możliwe, co najmniej dla administratorów i operacji wysokiego ryzyka. To pierwszy z siedmiu celów zobowiązania CISA Secure by Design.

Brak domyślnych haseł i bezpieczna konfiguracja domyślna. Instalacja albo nowe środowisko nie startują z kontem „admin/admin”, a ustawienia bezpieczeństwa są włączone od początku. To zarówno cel z zobowiązania CISA, jak i wymaganie z Załącznika I CRA.

Krótko żyjące poświadczenia i sekrety poza kodem. Tokeny dostępowe z krótkim czasem życia, rotacja kluczy, sekrety w menedżerze sekretów, skaner sekretów w pipeline.

Izolacja dzierżawców. W systemie wielodzierżawczym izolacja danych klientów jest wymuszana w jednym, testowanym miejscu, a nie w każdym zapytaniu z osobna.

Logi pozwalające odtworzyć incydent. Zdarzenia uwierzytelniania, zmiany uprawnień, dostęp do danych wrażliwych i operacje administracyjne są logowane w formie, której nie da się po cichu zmienić, z czasem przechowywania uzgodnionym z Twoim zespołem bezpieczeństwa. Cel siódmy zobowiązania CISA mówi właśnie o tym, żeby klient mógł zebrać dowody włamania.

Te wymagania mają dwie warstwy. Część z nich to jednorazowe historyjki w sprincie zero (szkielet autoryzacji, konfiguracja tożsamości usług, menedżer sekretów). Część to stałe elementy definicji ukończenia, które obowiązują każdą nową funkcję (test autoryzacji obiektu, brak sekretów w kodzie, logowanie zdarzeń). Druga warstwa jest ważniejsza, bo to ona chroni system przed powolnym rozmywaniem się zasad w kolejnych sprintach.

Co dostawca powinien dostarczać co sprint jako dowód?

Jeśli bezpieczeństwo ma być odbierane, a nie deklarowane, potrzebna jest lista artefaktów z terminami i kryteriami. Poniższa tabela to propozycja do dostosowania. Kolumna z odniesieniem pokazuje, której praktyce lub wymaganiu odpowiada dany artefakt. To ułatwia późniejsze wykazanie zgodności z SSDF, NIS2 lub CRA.

ArtefaktKiedyKryterium odbioruOdniesienie
Model zagrożeń z decyzjamiSprint zero, potem przy każdym wyzwalaczuDiagram z granicami zaufania, zagrożenia z oceną, decyzje z właścicielem, powiązanie z backlogiemSSDF PW.1.1, PW.1.2; CRA ocena ryzyka
Mapa wymagań ASVSSprint zero, aktualizacja przy zmianie zakresuWybrany poziom, wymagania w zakresie i poza nim, sposób weryfikacji każdegoASVS 5.0; SSDF PO.1.3
Decyzje architektoniczne o tożsamości i dostępieSprint zeroOpisane uwierzytelnianie użytkowników i usług, miejsce autoryzacji, izolacja danych, sekretyNIST SP 800-207, 800-207A; CRA Załącznik I
Wyniki SAST, SCA i skanu sekretówKażdy sprint, automatycznie w pipelineBrak otwartych ustaleń krytycznych i wysokich bez zatwierdzonego wyjątkuSSDF PW.7, PW.8
Testy autoryzacji obiektuKażda historyjka z nowym endpointemTest automatyczny „użytkownik A nie widzi zasobu B” w pipelineASVS rozdział o autoryzacji
SBOMKażde wydanieFormat czytelny maszynowo (SPDX lub CycloneDX), co najmniej zależności najwyższego poziomuCRA Załącznik I część II
Rejestr podatności i wyjątkówPrzegląd co sprintStatus, termin, właściciel, uzasadnienie wyjątku zatwierdzone przez zamawiającegoSSDF RV.1, RV.2; NIS2 art. 21
Przegląd projektu przez osobę spoza zespołuSprint zero i przed dużymi zmianamiNotatka z ustaleniami i sposobem ich zamknięciaSSDF PW.2.1
Niezależny test bezpieczeństwaPrzed pierwszym wdrożeniem produkcyjnym, potem okresowoZakres z mapy ASVS i modelu zagrożeń, ustalenia zamknięte lub zaakceptowaneSSDF PW.8; ASVS

Ta lista wygląda na długą, ale większość pozycji po sprincie zero powstaje automatycznie. Wyniki skanerów generuje pipeline, SBOM tworzy narzędzie w procesie budowania, testy autoryzacji są zwykłymi testami w repozytorium. Ręcznej pracy wymagają model zagrożeń, mapa ASVS i rejestr wyjątków, czyli dokładnie te elementy, w których potrzebna jest decyzja człowieka. Jak zautomatyzować część techniczną w pipeline, opisaliśmy w artykule o DevSecOps w 2026 roku.

Raport dla Ciebie może mieścić się na jednej stronie na sprint: zmiany w modelu zagrożeń, nowe i zamknięte ustalenia według ważności, nowe wyjątki do zatwierdzenia, link do SBOM wydania. Jeśli dostawca nie jest w stanie przygotować takiej strony, to sygnał, że tych danych nie zbiera.

Jakie zapisy umowy przenoszą odpowiedzialność tam, gdzie powinna być?

Tabela artefaktów opisuje, co dostawca robi. Umowa musi jeszcze rozstrzygnąć, co się dzieje, gdy coś pójdzie nie tak. Poniżej zapisy, które warto rozważyć z prawnikiem. Konkretne wartości to propozycje do negocjacji, a nie standard rynkowy.

Bezpieczeństwo w definicji ukończenia. Historyjka nie jest gotowa, jeśli nie przeszła wymaganych kontroli: testów autoryzacji, skanów bez otwartych ustaleń krytycznych, aktualizacji modelu zagrożeń przy wyzwalaczu. To najprostszy i najskuteczniejszy zapis, bo wiąże bezpieczeństwo z odbiorem i płatnością.

Terminy usuwania podatności według ważności. Na przykład: krytyczne w ciągu kilku dni, wysokie w ciągu kilku tygodni, średnie w kolejnym planowanym wydaniu, z obowiązkiem natychmiastowego środka zaradczego, jeśli poprawka wymaga dłuższej pracy. Podatności aktywnie wykorzystywane, na przykład wpisane do katalogu KEV prowadzonego przez CISA, warto traktować jak krytyczne niezależnie od wyniku CVSS. Dla wad wynikających z niezrealizowania uzgodnionego wymagania koszt poprawki ponosi wykonawca.

Rozróżnienie wady i zmiany. Jeśli w modelu zagrożeń i mapie ASVS uzgodniono wymaganie, a system go nie spełnia, to wada. Jeśli nowe wymaganie pojawiło się później, to zmiana zakresu. Bez tej mapy każde ustalenie z pentestu staje się sporem o to, czy „to było w zakresie”. W przykładzie z wstępu taka mapa rozstrzygnęłaby spór w pięć minut.

Obowiązek informowania o podatnościach i incydentach. Dostawca informuje Cię o podatności w dostarczonym kodzie lub jego zależnościach w określonym czasie od jej wykrycia. Jeśli jesteś producentem w rozumieniu CRA, terminy w umowie muszą zostawić Ci czas na 24-godzinne wczesne ostrzeżenie. Umowa, w której dostawca ma tydzień na poinformowanie Cię, nie pozwoli Ci dotrzymać ustawowego terminu.

Okres wsparcia i aktualizacje bezpieczeństwa. Jak długo dostawca dostarcza poprawki bezpieczeństwa i na jakich warunkach. Dla produktów objętych CRA okres wsparcia co do zasady wynosi co najmniej pięć lat, więc umowa na rok utrzymania nie wystarczy, chyba że przejmujesz utrzymanie samodzielnie.

Podwykonawcy i komponenty. Zgoda na podwykonawców, przeniesienie na nich wymagań bezpieczeństwa i zasady dopuszczania nowych bibliotek open source. CRA wymaga od producenta należytej staranności przy włączaniu komponentów stron trzecich, a NIS2 każe oceniać praktyki dostawców.

Prawo do niezależnej weryfikacji. Możesz zlecić przegląd kodu, test penetracyjny albo audyt procesu niezależnej firmie, a dostawca udostępni repozytorium, środowisko testowe i dokumentację. Bez tego zapisu dostawca może utrudniać weryfikację, a Ty płacisz za dodatkowe negocjacje.

Dostęp do Twoich systemów. Konta zespołu dostawcy z najmniejszymi uprawnieniami, uwierzytelnianiem wieloskładnikowym i odbieraniem dostępu w ustalonym terminie po odejściu osoby z projektu. Zero trust dotyczy także samego dostawcy.

Uwaga praktyczna dla umów o stałej cenie: dostawca, który ma wycenić system, a nie zna poziomu ASVS ani zakresu modelu zagrożeń, wyceni najtańszy wariant albo doliczy niejawną rezerwę. Jeśli umowa ma mieć stałą cenę, wymagania bezpieczeństwa muszą być znane przed wyceną. To mocny argument za tym, żeby discovery z trzema decyzjami opisanymi wyżej było osobnym, wcześniejszym zleceniem.

Ile kosztuje security by design i jak to zmieścić w budżecie?

Nie ma wiarygodnego wskaźnika rynkowego, który powie, jaki procent budżetu projektu powinien iść na bezpieczeństwo. Każda taka liczba zależy od poziomu ASVS, wrażliwości danych, liczby integracji i dojrzałości zespołu. Uczciwiej jest zbudować szacunek parametryczny i pokazać założenia.

Przykład ilustracyjny dla projektu na pięć miesięcy w dwutygodniowych sprintach, czyli około dziesięciu sprintów. Założenia: w sprincie zero specjalista bezpieczeństwa pracuje 4–5 dni nad modelem zagrożeń, mapą ASVS i przeglądem decyzji architektonicznych, a w każdym kolejnym sprincie 1–2 dni nad przeglądami, aktualizacją modelu i obsługą ustaleń. Według strony usług testowania oprogramowania ARDURA stawka specjalistów bezpieczeństwa wynosi 1280–2400 zł netto za dzień (160–300 zł za godzinę). Sprint zero to wtedy około 5 100–12 000 zł, kolejne dziewięć sprintów około 11 500–43 200 zł, razem w przybliżeniu 17 000–55 000 zł netto. Do tego dochodzi czas zespołu deweloperskiego na wymagania z backlogu i niezależny test przed wdrożeniem.

Jak to zestawić z kosztem braku tych działań? Najlepiej na przykładzie z własnego projektu, a nie ze statystyk. Przeprojektowanie warstwy autoryzacji w systemie, który ma już kilkadziesiąt endpointów, to kilka tygodni pracy całego zespołu, przesunięty termin uruchomienia i ponowne testy. Przy zespole pięcioosobowym i stawkach seniorów 180–260 zł za godzinę dwutygodniowy sprint kosztuje około 72 000–104 000 zł, więc nawet jeden sprint przeróbek przekracza cały budżet bezpieczeństwa z przykładu wyżej, a trzy sprinty przeróbek kosztują kilka razy więcej.

Dane o incydentach pokazują, dlaczego wada projektu w aplikacji wystawionej do internetu nie jest ryzykiem teoretycznym. Raport Verizon Data Breach Investigations Report w edycji 2026, obejmującej incydenty z okresu od listopada 2024 do października 2025 roku, wskazuje, że 31% naruszeń zaczyna się od wykorzystania podatności w oprogramowaniu. To więcej niż w przypadku skradzionych haseł.

W budżecie warto pokazać bezpieczeństwo jako osobną pozycję, a nie rozpuszczać je w stawce zespołu. Z dwóch powodów. Po pierwsze, przy cięciu budżetu pozycja niewidoczna znika pierwsza i nikt tego nie zauważa. Po drugie, osobna pozycja pozwala rozliczyć dostawcę z artefaktów, za które płacisz.

Jak sprawdzić dostawcę, zanim podpiszesz umowę?

Ocena dostawcy pod kątem bezpieczeństwa wytwarzania powinna opierać się na dowodach, a nie na deklaracjach. Kilka pytań, które szybko oddzielają zespoły, które to robią, od zespołów, które o tym mówią:

  • „Pokażcie zanonimizowany model zagrożeń z niedawnego projektu.” Zwróć uwagę, czy zawiera decyzje i powiązanie z backlogiem, czy tylko diagram.
  • „Jak wygląda u was zapis wyjątku od wymagania bezpieczeństwa i kto go zatwierdza?” Dobra odpowiedź zawiera rejestr, uzasadnienie, termin ponownej oceny i akceptację po stronie klienta.
  • „Którego standardu wymagań używacie i jak wybieracie poziom?” Odpowiedź „OWASP Top 10” to sygnał ostrzegawczy. Odpowiedź z ASVS i mapą zakresu to dobry znak.
  • „Jak w waszych projektach wygląda autoryzacja między usługami?” Słuchaj, czy pojawia się tożsamość usług, czy „to wszystko jest w sieci wewnętrznej”.
  • „Co jest w waszym pipeline i co blokuje wydanie?” Skanery bez progów blokujących to raporty, których nikt nie czyta.
  • „Jak generujecie SBOM i komu go przekazujecie?”
  • „Jak szybko poinformujecie nas o podatności w dostarczonym kodzie i jak to zapisujecie w umowie?”

Podpisanie zobowiązania CISA Secure by Design przez producenta oprogramowania, z którego korzystasz, jest sygnałem pozytywnym, ale nie dowodem. To dobrowolna deklaracja, a CISA zachęca sygnatariuszy do publicznego raportowania postępów. Jeśli takie raporty istnieją, przeczytaj je. Jeśli nie, traktuj podpis jak intencję.

Jeśli projekt dotyczy rozbudowy istniejącego systemu, zanim zaczniesz wymagać security by design od nowych funkcji, sprawdź, w jakim stanie jest to, co już istnieje. Model zagrożeń dla nowego modułu nie zrekompensuje wady w architekturze, na której ten moduł stoi. Niezależny audyt kodu w ARDURA obejmuje między innymi przegląd bezpieczeństwa kodu i zależności, ma stały zakres, trwa 1–2 tygodnie i kosztuje od 18 000 zł.

Zwróć też uwagę, jak dostawca reaguje na same wymagania. Zespół, który na mapę ASVS i model zagrożeń odpowiada pytaniami o szczegóły i korektą wyceny, rozumie, o co prosisz. Zespół, który podpisuje wszystko bez pytań i bez zmiany ceny, prawdopodobnie nie zamierza tego realizować.

Jakie są kluczowe wnioski dla CTO i CISO?

Security by design i zero trust to nie cechy, które dostawca ma albo których nie ma. To decyzje i dowody, które da się zamówić, zapisać w umowie i odebrać. Zamawiający, który poprzestaje na klauzuli o najlepszych praktykach i pentestach przed wdrożeniem, kupuje ryzyko, że najważniejsze wady wyjdą na jaw wtedy, gdy ich naprawa jest najdroższa.

Zapamiętaj siedem rzeczy. Po pierwsze, zastąp w umowie deklaracje listą artefaktów z terminami i kryteriami odbioru. Po drugie, w sprincie zero zamów trzy decyzje: model zagrożeń, poziom i mapę OWASP ASVS oraz architekturę tożsamości i dostępu. Po trzecie, traktuj zero trust jako architekturę aplikacji: autoryzacja przy każdym żądaniu i do każdego obiektu, tożsamość usług, krótko żyjące poświadczenia, logi pozwalające odtworzyć incydent. Po czwarte, wpisz bezpieczeństwo do definicji ukończenia, bo to jedyny zapis, który działa w każdym sprincie. Po piąte, rozróżnij w umowie wadę od zmiany, opierając się na uzgodnionej mapie wymagań. Po szóste, jeśli jesteś producentem w rozumieniu CRA, ułóż terminy informowania o podatnościach tak, żeby zdążyć z 24-godzinnym wczesnym ostrzeżeniem, i zadbaj o SBOM w każdym wydaniu. Po siódme, traktuj pentest jako niezależną weryfikację, a nie jedyną kontrolę.

Jeśli potrzebujesz niezależnej weryfikacji tego, co buduje Twój dostawca, zobacz zakres naszych testów bezpieczeństwa aplikacji i kodu źródłowego: testy penetracyjne i DAST, statyczną analizę kodu, skanowanie zależności i wykrywanie sekretów zintegrowane z pipeline CI/CD. Jeśli przejmujesz istniejący system, zacznij od audytu kodu opisanego wyżej. Chętnie porozmawiamy o tym, jak ułożyć wymagania bezpieczeństwa w Twoim projekcie.