Poniedziałek, godzina dziesiąta. Tester z firmy zewnętrznej dostaje trzy wiadomości w ciągu kwadransa. Kierowniczka działu jakości prosi, żeby do piątku przepisał przypadki testowe na nowy szablon działu, bo w przyszłym tygodniu jest audyt. Kierownik projektu wdrożenia systemu magazynowego pisze, że testy regresji muszą być gotowe w środę, bo przesunął się termin wydania. Delivery manager dostawcy przypomina, że od czwartku specjalista ma przejąć część obowiązków kolegi, który odchodzi z innego projektu u tego samego klienta. Każda z tych osób ma rację w swojej perspektywie. Żadna nie wie o pozostałych dwóch prośbach.

W środę testy regresji nie są gotowe. Kierownik projektu eskaluje do dostawcy, że jego człowiek nie dowozi. Dostawca odpowiada, że specjalista pracował zgodnie z poleceniami klienta. Kierowniczka działu jakości jest zaskoczona, bo jej prośba była przecież drobna. Na spotkaniu wyjaśniającym okazuje się, że nikt nie potrafi powiedzieć, kto właściwie ustala, czym ten tester zajmuje się w danym tygodniu.

Ten artykuł jest dla dyrektorów operacyjnych, szefów biur projektów i osób, które zarządzają portfelem projektów w firmie o strukturze macierzowej. Teza jest taka: macierz, która dla pracowników jest do zniesienia, rozpada się, gdy dochodzi trzeci wymiar, czyli dostawca. Specjalista zewnętrzny nie może dostać trzeciego szefa. Niezależnie od tego, czy wewnątrz firma działa jak macierz słaba, zrównoważona czy silna, dla ludzi dostawcy powinna działać jak macierz silna: jeden punkt zlecania pracy po stronie projektu, standardy z działu, sprawy osobowe u dostawcy. Kompetentny dyrektor działu może się z tym nie zgodzić, bo traci bezpośredni wpływ na część ludzi, którzy pracują w jego obszarze. Pokażę, dlaczego ta strata jest tańsza niż alternatywa.

Czym jest struktura macierzowa i dlaczego w ogóle powstała?

Struktura macierzowa to układ, w którym pracownik podlega jednocześnie dwóm liniom. Pierwsza to linia funkcjonalna: dział IT, dział jakości, finanse, inżynieria. Odpowiada za kompetencje, standardy, rozwój ludzi i przydział zasobów. Druga to linia projektowa albo produktowa: kierownik projektu lub właściciel produktu, który odpowiada za cel, zakres, termin i budżet konkretnego przedsięwzięcia. Pracownik ma więc dwóch przełożonych, a organizacja świadomie godzi się na napięcie między nimi.

Macierz nie jest modą ostatnich lat. Jay Galbraith opisał ją w 1971 roku w artykule „Matrix Organization Designs: How to combine functional and project forms” w „Business Horizons” jako sposób łączenia dwóch porządków: funkcjonalnego, który dobrze buduje kompetencje, i projektowego, który dobrze dowozi wynik. Firma czysto funkcjonalna ma świetnych specjalistów, ale projekty przecinające kilka działów utykają na granicach. Firma czysto projektowa szybko dowozi, ale każdy projekt buduje kompetencje od nowa i rozprasza wiedzę. Macierz próbuje mieć jedno i drugie.

Cena tego kompromisu jest znana od dawna. Stanley Davis i Paul Lawrence w „Harvard Business Review” z 1978 roku, w tekście „Problems of matrix organizations”, opisywali patologie, które macierz wywołuje, gdy nie ma reguł rozstrzygania sporów. Christopher Bartlett i Sumantra Ghoshal w tym samym czasopiśmie w 1990 roku zatytułowali swój tekst „Matrix Management: Not a Structure, a Frame of Mind” i argumentowali, że problem rzadko leży w schemacie organizacyjnym, a częściej w zdolności organizacji do działania według niego. Obie obserwacje są ważne dla tego artykułu. Macierz działa wtedy, gdy ludzie w niej wiedzą, kto o czym decyduje, i mają nawyk szybkiego uzgadniania. Dostawca zewnętrzny nie ma ani jednego, ani drugiego, bo nie jest częścią tej kultury.

Warto też zauważyć, czego macierz nie mówi. Nie mówi, że dwóch przełożonych ma równe prawa do każdej decyzji. Każda działająca macierz ma podział: dział decyduje o tym, jak robi się pracę dobrze, projekt decyduje o tym, co i kiedy trzeba zrobić. Problem zaczyna się tam, gdzie ten podział jest niejawny i istnieje tylko w głowach ludzi, którzy pracują w firmie od lat.

Czym różni się macierz słaba, zrównoważona i silna?

Podział na macierz słabą, zrównoważoną i silną spopularyzował przewodnik PMBOK wydawany przez Project Management Institute. Różnica nie dotyczy rysunku na schemacie, tylko tego, kto ma realną władzę nad ludźmi i pieniędzmi. To rozróżnienie jest kluczowe, bo przesądza, kto w praktyce będzie zlecał pracę specjaliście zewnętrznemu, jeśli nikt tego nie ustali.

CechaMacierz słabaMacierz zrównoważonaMacierz silna
Kto ma przewagę w decyzjach o ludziachKierownik działuPodzielona, negocjowanaKierownik projektu
Rola kierownika projektuKoordynator, często na część etatuKierownik z ograniczonymi uprawnieniamiPełnoetatowy kierownik z realnymi uprawnieniami
Kto kontroluje budżet projektuGłównie działWspólnie, według uzgodnieńGłównie projekt
Typowy konfliktProjekt nie może wyegzekwować priorytetuKażda decyzja wymaga negocjacjiDział traci wpływ na standardy
Kto domyślnie zleci pracę specjaliście zewnętrznemuKierownik działuTen, kto napisze pierwszyKierownik projektu
Ryzyko dla dostawcySpecjalista pracuje „dla działu”, nie dla projektuSprzeczne polecenia z dwóch stronNajmniejsze, jeśli dział ustala standardy

Ostatnie dwa wiersze nie pochodzą z PMBOK, są interpretacją tego artykułu. Pokazują jednak coś, co łatwo przeoczyć. W macierzy słabej specjalista zewnętrzny, zatrudniony formalnie „do projektu”, de facto staje się zasobem działu: kierownik działu ma władzę, więc to on przydziela mu zadania, a kierownik projektu prosi o jego czas. W macierzy zrównoważonej specjalista dostaje polecenia od obu stron i sam musi wybierać, czyje są ważniejsze. To najgorsze miejsce, w jakim może znaleźć się człowiek z zewnątrz, bo nie zna nieformalnej hierarchii firmy i nie ma prawa jej rozstrzygać.

Nie ma jednej właściwej odmiany macierzy dla całej firmy. Działy z długą tradycją, mocnymi standardami i niewielką liczbą projektów naturalnie ciążą ku macierzy słabej. Firmy, które większość pracy prowadzą w projektach i produktach, ku silnej. Teza tego artykułu nie dotyczy tego, jaką macierz powinna mieć Twoja firma dla pracowników. Dotyczy tego, jak powinna się zachowywać wobec ludzi dostawcy, i tu odpowiedź jest jedna.

Co się zmienia, gdy do macierzy dochodzi dostawca?

Pracownik w macierzy ma dwóch przełożonych, ale obaj są w tej samej firmie. Mają wspólnego szefa, wspólny kalendarz priorytetów, wspólne narzędzia i wspólną historię. Gdy kierownik działu i kierownik projektu się nie zgadzają, spór ma dokąd pójść: do dyrektora, do komitetu sterującego, do biura projektów. Pracownik może powiedzieć „uzgodnijcie to między sobą” i nie ryzykuje przy tym niczego poza chwilowym napięciem.

Specjalista zewnętrzny ma trzech „przełożonych”, z czego jeden jest w innej firmie. Dział klienta ustala standardy i często chciałby decydować o jego czasie. Projekt klienta ustala zadania i termin. Dostawca odpowiada za jego dostępność, ocenę, rozwój, urlopy, zastępstwa i wymianę. Trzy strony mają różne interesy i różne kanały komunikacji, a spór między nimi nie ma naturalnego miejsca rozstrzygnięcia. Specjalista nie powie kierowniczce działu klienta „uzgodnij to z kierownikiem projektu”, bo boi się, że zostanie uznany za osobę trudną we współpracy, a od opinii klienta zależy jego dalsza praca w tym miejscu.

Skutek jest przewidywalny. Specjalista wykonuje polecenie osoby, która jest najbliżej albo pisze najgłośniej. Konflikt priorytetów, który w firmie rozstrzygnąłby dyrektor, rozstrzyga człowiek z zewnątrz, który ma najmniej informacji o tym, co jest dla firmy ważne. Potem, gdy coś nie zostanie dowiezione, odpowiedzialność wraca do dostawcy, choć dostawca nie zlecił żadnego z tych zadań.

Do tego dochodzi drugi efekt, który jest mniej widoczny. Dostawca, który widzi, że jego człowiek jest rozrywany między trzy strony, zaczyna bronić się raportowaniem. Tygodniowe zestawienia godzin przypisanych do „zleceniodawców”, maile z prośbą o potwierdzenie priorytetów, protokoły ze spotkań. To nie jest zła wola, tylko racjonalna reakcja na brak jasnych reguł. Klient płaci jednak za czas specjalisty, a część tego czasu idzie na udowadnianie, kto kazał co zrobić.

Problem trzeciego szefa jest najostrzejszy tam, gdzie klient kieruje pracą ludzi dostawcy, czyli w body leasingu i rozliczeniu za czas pracy. W outsourcingu procesów i usługach zarządzanych dostawca odpowiada za wynik, a między działami klienta a jego ludźmi stoi kierownik usługi po stronie dostawcy. Ta warstwa chroni jednak tylko wtedy, gdy działy klienta jej nie omijają. Jeśli zaczynają pisać bezpośrednio do ludzi dostawcy, usługa po cichu zamienia się w body leasing bez umowy body leasingowej. Różnice między tymi modelami opisujemy w tekście o tym, czym różnią się BPO, SSC i outsourcing IT.

Wreszcie efekt prawny. Im więcej osób po stronie klienta wydaje specjaliście bieżące polecenia, decyduje o jego godzinach i ocenia go jak pracownika działu, tym bardziej relacja zaczyna przypominać zatrudnienie u klienta. Wrócę do tego w osobnej sekcji, bo od lipca 2026 roku ten temat ma w Polsce nowy wymiar.

Dlaczego specjalista zewnętrzny nie powinien mieć szefa w dziale funkcjonalnym?

To jest centralna teza i warto ją uzasadnić, bo intuicja podpowiada coś odwrotnego. Kierownik działu zna się na swojej dziedzinie najlepiej. Kierowniczka działu jakości wie, jak w firmie pisze się przypadki testowe, jakie są wymagania audytu i które obszary są historycznie słabe. Dlaczego nie miałaby kierować pracą testera z zewnątrz?

Pierwszy argument: specjalista zewnętrzny jest kupowany do konkretnego celu, a cel ma właściciela. Umowa z dostawcą, zamówienie i budżet są zwykle przypisane do projektu albo produktu. Jeśli kierownik działu zleca specjaliście zadania spoza tego celu, firma płaci z budżetu projektu za pracę dla działu, a kierownik projektu nie ma o tym wiedzy. W kontrolingu to wygląda jak przekroczenie kosztów projektu, w rzeczywistości jest ukrytym transferem zasobów między działami.

Drugi argument: odpowiedzialność idzie za prawem do decyzji. Ten sam mechanizm opisuje tekst o tym, kto za co odpowiada w projekcie z zewnętrznym zespołem, na przykładzie delivery managera i project managera. Jeśli kierownik projektu ma odpowiadać za termin, musi decydować o tym, czym zajmuje się zespół w danym tygodniu. Jeśli tę decyzję może w każdej chwili zmienić kierownik działu, kierownik projektu odpowiada za coś, nad czym nie ma kontroli.

Trzeci argument: dział ma lepsze narzędzia wpływu niż bezpośrednie polecenia. Standardy, szablony, przeglądy jakości, kryteria akceptacji, udział w retrospektywach, prawo weta przy odbiorze, jeśli praca nie spełnia wymagań. Kierowniczka działu jakości nie musi zlecać testerowi przepisywania przypadków testowych. Wystarczy, że nowy szablon trafi do definicji ukończenia, a kierownik projektu zaplanuje czas na jego wdrożenie. Wtedy zmiana przechodzi przez osobę, która zna terminy, a nie omija ją.

Czwarty argument: specjalista zewnętrzny nie ma jak bronić się przed nadmiarem poleceń. Pracownik może iść do swojego przełożonego i powiedzieć, że ma za dużo. Specjalista zewnętrzny musiałby iść do dostawcy, a dostawca musiałby pójść do klienta z informacją, że jego ludzie dostają sprzeczne polecenia. W wielu firmach taka rozmowa jest odbierana jako skarga, więc się nie odbywa.

Kontrargument jest poważny i trzeba go uczciwie postawić. Są sytuacje, w których specjalista zewnętrzny pracuje dla działu, a nie dla projektu: utrzymanie systemów, administracja, wsparcie zespołu analitycznego. Wtedy działem jest projekt, a kierownik działu jest właściwym punktem zlecania pracy. Teza nie brzmi „nigdy dział”, tylko „zawsze jeden punkt”. Jeśli specjalista pracuje dla działu, nikt z projektów nie powinien zlecać mu pracy z pominięciem kierownika działu. Problem nie leży w tym, która linia zleca pracę, tylko w tym, że zlecają obie.

Kto może wydawać polecenia specjaliście zewnętrznemu, a kto nie?

Słowo „polecenie” jest tu mylące, bo obejmuje trzy różne rzeczy. Warto je rozdzielić, zanim ustali się, kto za co odpowiada.

Co trzeba zrobić. Zadania, priorytety, kolejność, termin. To decyzje o celu pracy. W modelu, w którym klient kieruje pracą zespołu, zgodnie z umową z dostawcą, te decyzje są po stronie klienta, ale powinny wychodzić z jednego punktu: kierownika projektu, właściciela produktu albo kierownika działu, jeśli specjalista pracuje dla działu. O tym, dlaczego ten punkt musi istnieć i mieć czas na decyzje, piszemy w tekście o Product Ownerze po stronie klienta.

Jak ma wyglądać wynik. Standardy, szablony, wymagania jakości, architektura, bezpieczeństwo, zgodność. To decyzje o kryteriach, a nie o czasie. Mogą pochodzić z działów funkcjonalnych, ale powinny trafiać do zespołu jako wymagania, a nie jako jednorazowe prośby do konkretnej osoby.

Sprawy osobowe. Dostępność, godziny, urlopy, nieobecności, ocena okresowa, rozwój, wynagrodzenie, dyscyplina, zastępstwa i wymiana. To decyzje o człowieku, nie o pracy. Przy specjaliście zewnętrznym powinny być po stronie dostawcy, który go zatrudnia albo z nim współpracuje.

Rodzaj decyzjiPrzykładKto decydujeKto jest konsultowanyCzego unikać
Zadania i priorytetyKolejność prac w sprincie, termin testów regresjiJeden punkt po stronie klienta (projekt lub dział, nigdy oba)Dostawca, tech leadPoleceń „na boku” z innych działów
Standardy i kryteriaSzablon przypadków testowych, wymagania audytuDział funkcjonalny klientaProjekt, zespółWdrażania standardów przez prośby do jednej osoby
Odbiór pracyAkceptacja zadania lub wydaniaProjekt klientaDział (zgodność ze standardem)Odbioru przez osobę, która nie zlecała pracy
Dostępność i godzinyPraca w weekend przed wydaniem, dyżurDostawca, na prośbę klienta złożoną przez jeden punktProjektUstalania godzin bezpośrednio ze specjalistą
Urlopy i nieobecnościDwa tygodnie urlopu w sierpniuDostawca, z informacją dla klientaProjekt (planowanie)Zatwierdzania urlopu w systemie HR klienta
Ocena i rozwójOcena roczna, szkoleniaDostawcaProjekt (informacja zwrotna)Włączania specjalisty do ocen okresowych klienta
WymianaZmiana osoby, która nie pasujeDostawca, na wniosek klientaProjekt, działBezpośredniego „zwolnienia” specjalisty przez klienta

Tabela nie jest teorią. Odpowiada na pytanie, które w poniedziałkowym scenariuszu z początku artykułu nikt nie zadał: kto miał prawo powiedzieć testerowi, że w tym tygodniu przepisuje przypadki testowe? Według tej tabeli nikt z działu jakości. Kierowniczka działu mogła wprowadzić nowy szablon jako standard i poprosić kierownika projektu o zaplanowanie czasu. Delivery manager dostawcy mógł zaproponować przejęcie obowiązków z innego projektu, ale decyzja o tym, czy specjalista ma na to czas, należała do kierownika projektu, który za ten czas płaci.

Gdzie przebiega granica pozornego zatrudnienia i co zmieniła nowelizacja ustawy o PIP?

Ta sekcja nie jest poradą prawną. Opisuje przepisy, które każdy dyrektor operacyjny powinien znać, zanim zacznie układać reguły pracy ze specjalistami zewnętrznymi. Ocenę konkretnej umowy i konkretnej sytuacji warto zlecić prawnikowi.

Art. 22 § 1 Kodeksu pracy definiuje stosunek pracy: pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. § 1¹ dodaje, że zatrudnienie w takich warunkach jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy. § 1² mówi wprost, że niedopuszczalne jest zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu tych warunków. O kwalifikacji rozstrzyga więc stan faktyczny, a nie tytuł dokumentu. Szerzej o tym, jak ta zasada działa w body leasingu, piszemy w tekście o prawnych pułapkach umowy body leasingu wobec umowy o pracę.

Konsekwencje są dwojakie. Pierwsza to wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy: kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu, zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, podlega karze grzywny od 2 000 do 60 000 zł. Druga, zwykle poważniejsza, to skutki w składkach, podatkach i uprawnieniach pracowniczych za cały okres współpracy.

W 2026 roku doszedł nowy element. Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473), ogłoszona 7 kwietnia, weszła w życie 8 lipca 2026 r. Najważniejsze zmiany z perspektywy tego artykułu:

  • Decyzja inspektora zamiast pozwu. Okręgowy inspektor pracy może w drodze decyzji stwierdzić istnienie stosunku pracy, gdy zawarto umowę cywilnoprawną lub gdy osoba faktycznie świadczy pracę w warunkach z art. 22 § 1. Warunkiem wydania decyzji jest wcześniejsze niewykonanie polecenia usunięcia naruszeń. Wcześniej inspekcja mogła w takich sprawach wnosić powództwo do sądu, i ta możliwość nadal istnieje.
  • Szerszy krąg kontrolowanych. W zakresie zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach art. 22 § 1 kontrola obejmuje także przedsiębiorców niebędących pracodawcami, na rzecz których praca jest lub w ostatnim roku była świadczona przez osoby fizyczne, w tym samozatrudnione, bez względu na podstawę świadczenia pracy.
  • Interpretacja indywidualna. Główny Inspektor Pracy na wniosek wydaje interpretację, czy opisany stosunek prawny jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 22 § 1. Opłata wynosi 40 zł, termin to 30 dni od kompletnego wniosku, a interpretacja nie wyklucza innej oceny w kontroli, jeśli faktyczny stan różni się od opisanego.
  • Okres przejściowy. Podmiot, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy dobrowolnie zawrze umowę o pracę z osobą, której umowa cywilnoprawna spełnia cechy stosunku pracy, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1.

Co to ma wspólnego ze strukturą macierzową? Bardzo dużo. Przy specjaliście zewnętrznym ryzyko nie bierze się z tego, że ktoś po stronie klienta zleca mu zadania. To jest istota współpracy, opisana w umowie z dostawcą. Bierze się z tego, że kolejne osoby w firmie zaczynają traktować go jak pracownika swojego działu: wyznaczają mu godziny, zatwierdzają urlopy, oceniają go w systemie ocen okresowych, wpisują do grafiku dyżurów, egzekwują regulamin pracy. Macierz bez reguł mnoży takie zachowania, bo każda z linii chce mieć nad specjalistą kontrolę, którą ma nad własnymi ludźmi.

Warto też pamiętać o ustawie z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych. Definiuje ona pracownika tymczasowego jako zatrudnionego przez agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy użytkownika. Ten model przewiduje ograniczenia, m.in. łącznie 18 miesięcy pracy u jednego pracodawcy użytkownika w okresie 36 miesięcy. Body leasing i praca tymczasowa to różne konstrukcje, o czym jest hasło słownika o różnicach między body leasingiem a pracą tymczasową. Im bardziej relacja ze specjalistą wygląda jak kierownictwo pracodawcy użytkownika nad pracownikiem, tym trudniej bronić tezy, że to usługa.

Praktyczny wniosek dla struktury macierzowej: jeden punkt zlecania pracy i sprawy osobowe po stronie dostawcy to nie tylko porządek organizacyjny. To także najprostszy sposób, żeby faktyczny przebieg współpracy odpowiadał temu, co zapisano w umowie.

Jak rozpisać RACI na trzy strony: dział, projekt i dostawcę?

Macierz RACI w projekcie z zewnętrznym zespołem zwykle ma kolumny klienta i dostawcy. W firmie o strukturze macierzowej to za mało, bo po stronie klienta są dwie linie, które mogą sobie przeczyć. Brakująca kolumna to kierownik działu funkcjonalnego. Bez niej macierz wygląda czysto, a w praktyce dział ingeruje w pracę zespołu z pominięciem tabeli.

Przypomnienie liter: R wykonuje pracę, A odpowiada za wynik i ostatecznie zatwierdza, C jest pytany o zdanie przed decyzją, I dostaje informację po decyzji. Zasada jednego A na wiersz ma tu szczególne znaczenie, bo w macierzy dwie linie po stronie klienta naturalnie chcą mieć A w tych samych wierszach.

Decyzja lub czynnośćSponsorKierownik projektuKierownik działu funkcjonalnegoDelivery manager dostawcySpecjalista zewnętrzny
Cel i zakres projektuARCII
Priorytety i zadania na najbliższy okresIA/RCIC
Standardy jakości, szablony, architekturaICA/RIC
Definicja ukończeniaIAR (wymagania działu)IC
Odbiór pracyIA/RCII
Prośba o pracę spoza projektuIA (zgoda)R (składa prośbę)II
Godziny, dyżury, praca poza standardemICIA/RC
Urlopy i nieobecności—I—A/RR (zgłasza)
Ocena, rozwój, wynagrodzenie—CCA/RI
Wymiana specjalistyIC (wniosek)CA/RI
Spór priorytetów projekt–działARRI—
Spór na poziomie umowyARIR—

Trzy wiersze tej tabeli robią największą różnicę. Wiersz „prośba o pracę spoza projektu” zmienia nieformalne polecenie kierownika działu w formalną prośbę, na którą zgodę daje osoba odpowiedzialna za czas specjalisty. Wiersz „spór priorytetów projekt–dział” przenosi rozstrzygnięcie ze specjalisty na sponsora. Wiersz „godziny, dyżury” mówi wprost, że specjalista nie ustala ich bezpośrednio z działami klienta.

Ta tabela uzupełnia macierz z tekstu o delivery managerze i project managerze, nie zastępuje jej. Tamten tekst rozdziela role między klientem a dostawcą. Ten dodaje do strony klienta drugą linię i pokazuje, gdzie ona może, a gdzie nie powinna wchodzić. W firmie o strukturze projektowej kolumna kierownika działu będzie prawie pusta. W firmie o macierzy słabej będzie najważniejsza w tabeli i właśnie dlatego trzeba ją wpisać.

Jak zaprojektować ścieżkę eskalacji, żeby konflikt priorytetów nie lądował na specjaliście?

Macierz bez eskalacji przenosi spory na najniższy poziom. W firmie oznacza to pracownika, który próbuje zadowolić dwóch przełożonych. Przy zespole zewnętrznym oznacza to człowieka z innej firmy, który ma najmniej uprawnień i najmniej informacji. Dobra ścieżka eskalacji ma trzy poziomy i jasne terminy.

Poziom pierwszy: punkt zlecania pracy. Każda prośba do specjalisty spoza jego bieżących zadań trafia do osoby, która zleca mu pracę. Specjalista ma jedną odpowiedź na każdą taką prośbę: „chętnie, proszę uzgodnić z kierownikiem projektu”. Ta odpowiedź musi być zapisana w zasadach współpracy, żeby specjalista nie ryzykował, że zostanie uznany za niechętnego. Dostawca powinien ją specjaliście przekazać na starcie.

Poziom drugi: kierownik projektu i kierownik działu. Jeśli kierownik projektu nie zgadza się na prośbę działu, a kierownik działu uważa ją za konieczną, obaj rozmawiają bezpośrednio. Dobrą praktyką jest termin: dwa dni robocze. Po tym czasie spór idzie wyżej, a specjalista do czasu rozstrzygnięcia pracuje według dotychczasowych priorytetów.

Poziom trzeci: sponsor albo komitet sterujący. Rozstrzyga spór i decyzję zapisuje. Dostawca jest informowany o wyniku, a nie proszony o rozstrzygnięcie. Dostawca nie powinien decydować, czy jego człowiek pracuje dla projektu, czy dla działu, bo nie zna priorytetów firmy i ma oczywisty konflikt interesów: każda decyzja zadowoli jednego klienta wewnętrznego, a zrazi drugiego.

Osobną ścieżką są eskalacje dotyczące samego dostawcy: jakość pracy specjalisty, jego dostępność, zachowanie, potrzeba wymiany. Te idą od kierownika projektu do delivery managera albo opiekuna klienta po stronie dostawcy, a nie bezpośrednio do specjalisty. Kierownik działu, który ma uwagi do pracy specjalisty, przekazuje je przez kierownika projektu albo, jeśli dotyczą standardów, zgłasza je jako problem jakościowy.

Biuro projektów ma tu prostą rolę. Pilnuje, żeby ścieżka eskalacji była zapisana dla każdego projektu z udziałem dostawcy, i raz na kwartał sprawdza, ile sporów projekt–dział doszło do poziomu trzeciego. Jeśli dużo, macierz w firmie ma problem z podziałem władzy, a nie z dostawcami. Jeśli żaden, warto sprawdzić, czy spory nie są rozstrzygane przez specjalistów po cichu.

Kto ocenia pracę specjalisty zewnętrznego i jak przekazać mu informację zwrotną?

Ocena to miejsce, w którym macierz najszybciej zaczyna przypominać zatrudnienie. Firma ma system ocen okresowych, kierownicy działów są przyzwyczajeni do oceniania wszystkich ludzi w swoim obszarze, a specjalista zewnętrzny siedzi na tych samych spotkaniach i pracuje w tych samych narzędziach. Włączenie go do cyklu ocen wydaje się naturalne. To błąd z dwóch powodów.

Pierwszy powód jest prawny i został opisany wyżej. Ocena okresowa w systemie HR klienta, z celami rocznymi i rozmową rozwojową, to cecha relacji pracowniczej. Klient kupuje od dostawcy usługę. Ma pełne prawo oceniać jej jakość, ale ocena człowieka jako pracownika należy do tego, kto go zatrudnia.

Drugi powód jest praktyczny. Kierownik działu, który ocenia specjalistę zewnętrznego, nie zna warunków jego współpracy z dostawcą, nie decyduje o jego wynagrodzeniu ani rozwoju. Jego ocena nie ma żadnego skutku poza tym, że specjalista zaczyna traktować kierownika działu jako drugiego szefa. To dokładnie ten efekt, którego chcemy uniknąć.

Jak więc przekazywać informację zwrotną? Klient ocenia usługę, a dostawca człowieka. W praktyce: kierownik projektu raz w miesiącu przekazuje dostawcy uwagi o jakości pracy zespołu, a dział funkcjonalny przekazuje swoje uwagi kierownikowi projektu, który je zbiera. Bieżąca informacja zwrotna o konkretnym zadaniu, w przeglądzie kodu, w odbiorze, na retrospektywie, jest normalną częścią pracy zespołowej i nie wymaga pośredników. Różnica przebiega między „ten przypadek testowy nie pokrywa warunku brzegowego” a „w tym kwartale oceniam Twoje zaangażowanie na trzy w skali pięciu”.

Dostawca ze swojej strony powinien te uwagi wykorzystywać. Pytanie kontrolne przy wyborze dostawcy: jak zbiera informację zwrotną od klienta i co z nią robi? Jeśli odpowiedź brzmi „raz w roku pytamy o satysfakcję”, informacja od kierownika projektu nigdzie nie trafi i klient zacznie oceniać sam. Uporządkowana informacja zwrotna pomaga też przewidywać odejścia. Wskaźniki opisane w tekście o rotacji specjalistów w projektach outsourcingowych zaczynają się od tego, że ktoś regularnie pyta, jak idzie praca.

Jak dzielić specjalistę między kilka projektów i ile to naprawdę kosztuje?

Struktura macierzowa sprzyja dzieleniu ludzi. Kierownik działu ma pulę specjalistów i rozkłada ich czas na kilka projektów, bo tak najlepiej wykorzystuje zasoby. Przy pracownikach to ma sens, bo pula jest stała, a pracownik zna wszystkie projekty działu. Przy specjalistach zewnętrznych pokusa jest jeszcze większa: skoro płacimy za godziny, to można je dzielić dowolnie.

Dzielenie specjalisty zewnętrznego między projekty ma jednak trzy koszty, które nie pojawiają się w arkuszu. Koszt przełączania: każdy projekt ma własny kontekst, własne narzędzia, własne osoby. Specjalista, który pracuje w trzech projektach, część czasu traci na przypominanie sobie, gdzie skończył. Nie podam tu konkretnego procentu, bo dostępne szacunki opierają się na obserwacjach z lat dziewięćdziesiątych i różnią się metodą. Kierunek jest jednak oczywisty dla każdego, kto pracował w kilku projektach naraz.

Koszt rozliczeniowy: jeśli specjalista pracuje dla kilku projektów, ktoś musi przypisywać jego godziny do budżetów. W firmie macierzowej to zwykle robi kierownik działu albo sam specjalista. W obu przypadkach kierownicy projektów tracą kontrolę nad tym, za co płacą. Koszt odpowiedzialności: gdy specjalista nie dowiezie czegoś w jednym projekcie, bo inny projekt miał pilną potrzebę, kto odpowiada? Każdy kierownik projektu powie, że jego priorytet był ustalony.

Zasada praktyczna: jeśli specjalista zewnętrzny ma pracować w kilku projektach, podział czasu ustala jedna osoba, zwykle kierownik działu albo biuro projektów, i robi to w stałych blokach (np. trzy dni w projekcie A, dwa w projekcie B) na co najmniej miesiąc. Zmiana podziału przechodzi przez tę samą osobę i jest komunikowana dostawcy. To jedyny przypadek, w którym kierownik działu staje się punktem zlecania pracy: gdy decyduje o podziale czasu między projekty, a nie o zadaniach w każdym z nich.

Lepszą alternatywą jest często inny model współpracy. Jeśli dział potrzebuje elastycznej puli kompetencji dla kilku projektów, bardziej pasuje do tego zespół z dostawcą rozliczany abonamentowo, z własnym backlogiem i jednym właścicielem po stronie klienta, niż pojedynczy specjaliści przypisani do wielu projektów jednocześnie. Różnice między modelami rozliczeń opisujemy w tekście o tym, który model rozliczeń z dostawcą IT naprawdę dzieli ryzyko.

Co zapisać w umowie z dostawcą i w dokumencie startowym zespołu?

Umowa z dostawcą zwykle nie wie nic o strukturze macierzowej klienta. Opisuje usługę, stawki, okres wypowiedzenia, poufność, prawa autorskie. Rzadko opisuje, kto po stronie klienta może zlecać pracę ludziom dostawcy. A to jest informacja, która przesądza o tym, czy współpraca przebiega zgodnie z umową.

W umowie lub załączniku operacyjnym warto zapisać pięć rzeczy:

  1. Osobę uprawnioną do zlecania pracy dla każdego zamówienia lub zespołu, z zastępcą. Rolę, a nie tylko nazwisko, żeby zmiana osoby nie wymagała aneksu.
  2. Zasadę jednego kanału. Prośby z innych działów klienta są kierowane do osoby uprawnionej, a specjalista nie ma obowiązku ich realizować bez jej zgody.
  3. Podział spraw osobowych. Dostępność, godziny pracy, urlopy, nieobecności, ocena i rozwój są po stronie dostawcy. Klient informuje o potrzebach przez osobę uprawnioną.
  4. Ścieżkę eskalacji z terminami: kto po stronie klienta i dostawcy rozmawia na którym poziomie i w jakim czasie.
  5. Sposób przekazywania informacji zwrotnej o jakości usługi: częstotliwość, format, kto po stronie dostawcy ją odbiera.

Do tego dokument startowy zespołu, czyli jedna, dwie strony przygotowane przez kierownika projektu w pierwszym tygodniu współpracy. Zawiera macierz RACI w wersji trzystronnej, listę działów, z którymi zespół będzie miał kontakt, i informację, jakie standardy z tych działów obowiązują. Specjalista dostaje go razem z dostępami. Dzięki temu wie od pierwszego dnia, komu mówi „tak”, a komu „proszę uzgodnić z kierownikiem projektu”.

Warto też przemyśleć koniec współpracy. W macierzy wiedza specjalisty zewnętrznego rozkłada się między projekt i dział, a przy odejściu łatwo przekazać ją tylko jednej stronie. O tym, jak to zaplanować, piszemy w tekście o offboardingu specjalisty kontraktowego. Tu wystarczy jedna uwaga: plan przekazania wiedzy powinien mieć w RACI kolumnę działu, nie tylko projektu.

W ARDURA Consulting standardem jest umowa o świadczenie usług B2B między klientem a ARDURA, a specjalista jest naszym podwykonawcą albo pracownikiem. Po naszej stronie zostają sprawy zatrudnienia, rozliczeń i ciągłości obsady: 2 tygodnie gwarancji bezpłatnej wymiany na starcie, zastępstwo w ciągu 5 dni roboczych, jeśli specjalista odejdzie, i 30 dni okresu wypowiedzenia. To dokładnie ta kolumna tabeli, w której klient nie powinien mieć A.

Jakie sygnały pokazują, że odpowiedzialność już się rozmyła?

Rozmyta odpowiedzialność rzadko wygląda jak kryzys. Wygląda jak normalne tarcie w pracy. Dlatego warto znać sygnały, które powtarzają się w firmach macierzowych pracujących z dostawcami, i sprawdzać je raz na kwartał.

Specjalista ma w kalendarzu spotkania z więcej niż jednym działem bez związku z projektem. Spotkania działu, przeglądy działu, szkolenia działu, na które nikt go nie zapraszał przez kierownika projektu.

Kierownik projektu dowiaduje się o pracy swojego specjalisty z raportu godzin. Jeśli w zestawieniu godzin pojawiają się zadania, których nie zlecał, ktoś inny zleca pracę z pominięciem jego.

Dostawca pyta, czyje priorytety są ważniejsze. To pytanie oznacza, że jego ludzie dostają sprzeczne polecenia i nie mają reguły, jak je rozstrzygać.

Specjalista zatwierdza urlop w systemie klienta. Albo jest w grafiku dyżurów działu, albo ma cele w systemie ocen klienta. To sygnał organizacyjny i prawny jednocześnie.

Odbioru pracy dokonuje ktoś inny niż zlecający. Kierownik projektu zleca, a kierownik działu odrzuca na odbiorze, bo nie spełnia standardu, o którym zespół nie wiedział.

Eskalacje kończą się na dostawcy. Sponsor lub komitet sterujący nigdy nie rozstrzyga sporu projekt–dział, za to dostawca regularnie słyszy, że jego ludzie „nie dowożą”.

Nikt nie umie wskazać osoby uprawnionej do zlecania pracy. Najprostszy test: zapytaj trzy osoby z projektu, kto może zlecić zadanie konkretnemu specjaliście zewnętrznemu. Jeśli usłyszysz trzy różne odpowiedzi, odpowiedzialność już się rozmyła.

Biuro projektów może zebrać te sygnały w krótką ankietę dla kierowników projektów i dostawców. Nie chodzi o kontrolę, tylko o wykrycie miejsc, w których macierz zaczęła traktować ludzi dostawcy jak własnych pracowników, z wszystkimi tego konsekwencjami.

Jakie są kluczowe wnioski?

Struktura macierzowa jest kompromisem, który firma zawiera świadomie: lepsze kompetencje z działów, lepsze dowożenie z projektów, w zamian za dwóch przełożonych i potrzebę ciągłego uzgadniania. Pracownicy mają narzędzia, żeby z tym żyć. Specjalista zewnętrzny ich nie ma, a gdy dostaje trzeciego szefa w postaci dostawcy, odpowiedzialność rozpływa się między trzy strony.

Zapamiętaj sześć rzeczy. Po pierwsze, niezależnie od tego, czy wewnątrz firma działa jak macierz słaba, zrównoważona czy silna, wobec ludzi dostawcy powinna działać jak macierz silna: jeden punkt zlecania pracy, przypisany do celu, za który płaci. Po drugie, rozdziel trzy rodzaje poleceń: co robić (jeden punkt po stronie klienta), jak ma wyglądać wynik (dział, przez standardy), sprawy osobowe (dostawca). Po trzecie, dopisz do macierzy RACI kolumnę kierownika działu funkcjonalnego, z wierszem „prośba o pracę spoza projektu” i wierszem „spór projekt–dział” z A u sponsora. Po czwarte, zaprojektuj ścieżkę eskalacji z terminami, żeby spory nie były rozstrzygane przez specjalistę ani przez dostawcę. Po piąte, oceniaj usługę, a ocenę człowieka zostaw dostawcy. Po szóste, pamiętaj, że od 8 lipca 2026 r. inspekcja pracy ma nowe narzędzia, a faktyczny przebieg współpracy liczy się bardziej niż umowa.

Jeśli planujesz włączenie specjalistów zewnętrznych do zespołów w firmie o strukturze macierzowej, zobacz, jak działa body leasing specjalistów IT w ARDURA: umowa z ARDURA, sprawy zatrudnienia i ciągłości obsady po naszej stronie, praca w Twoich projektach i według Twoich standardów. Jeśli chcesz omówić, jak ułożyć podział ról w konkretnym projekcie, umów rozmowę.